Gotowość szkolna

Drogi Rodzicu!

Gotowość szkolna to taki stopień rozwoju dziecka, który jest niezbędny do podjęcia obowiązków związanych z rozpoczęciem nauki w szkole. To zespół cech psychofizycznych, ukształtowanych w okresie pierwszych sześciu lat życia, które umożliwiają przystosowanie się do nauki w szkole. Dojrzałe do podjęcia nauki  jest dziecko o takim stopniu rozwoju, który umożliwi mu naukę czytania, pisania i liczenia, poprawne funkcjonowanie w grupie rówieśniczej i kontynuowanie z powodzeniem nauki w pierwszej klasie. Nie jest to więc tylko ogólna sprawność intelektualna. To także wieloaspektowy rozwój i przystosowanie fizyczne, motoryczne, emocjonalne i społeczne dziecka. Umiejętności czytania i liczenia bez wątpienia świadczą o jego możliwościach intelektualnych, lecz nie gwarantują mu pomyślnego startu szkolnego.

     Dziecko powinno mieć powyżej 120 cm wzrostu, ważyć powyżej 23 kg (do tych wartości dopasowana jest wielkość ławek w szkole). Potrzeby ruchu u dzieci nie wolno zaniedbać, utrwala on bowiem znajomość ciała, pomaga w prawidłowym różnicowaniu stron prawej i lewej, ułatwia identyfikowanie kierunków, wpływając na jakość czytania i pisania, umożliwia praktyczne rozumienie relacji: nad, pod, za, przed, obok, pomiędzy. Wspomaga także napięcie mięśniowe, wpływa na sprawność manualną, poprawia precyzję i tempo kreślenia znaków, utrwala ślady pamięciowe, usprawnia wydobywanie zakodowanych informacji. Istnieje pełna korelacja pomiędzy rozwojem ruchowym a intelektualnym. Dziecku sprawnemu ruchowo jest łatwiej w życiu, a więc i w szkole.

·       Rozwój ruchowy dziecka (tzw. duża motoryka) – dziecko powinno charakteryzować się dobrą koordynacją ruchów, zdolnością utrzymywania równowagi i zwinnością na tyle, by bezpiecznie poruszać się wśród innych dzieci na terenie szkoły oraz przez doświadczenia ruchowe poznawać stosunki przestrzenne.

·             Ruchy rąk (tzw. mała motoryka) – ręce dziecka powinny być sprawne na tyle, by umożliwiać odpowiedni poziom rysowania, pisania drobnych elementów w linijkach. Ruchy powinny być skoordynowane i płynne (od tego zależy tempo pisania i odporność ręki na zmęczenie).

Dziecko gotowe do podjęcia nauki w szkole musi wykorzystywać wiodące narządy zmysłów: wzrok, słuch, i posługiwać się nimi w procesie analizy i syntezy, wydobywając istotne elementy z całości oraz tworząc całość z części. Są to umiejętności leżące u podstaw czytania i pisania. Dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową i słuchową są zagrożone dysleksją, której można zapobiec przez stosowanie odpowiednich ćwiczeń stymulujących rozwój tych sfer, najlepiej zanim jeszcze dziecko pójdzie do szkoły.

Dziecko powinno umieć skupiać uwagę przez ok. 30 minut, powinno także w pewnym zakresie samo sterować uwagą (tzw. uwaga dowolna), aby skłonić się do zajmowania także tymi sprawami, które są dla niego mniej ciekawe i nie przykuwają uwagi automatycznie. Powinno umieć podporządkować się poleceniom nauczyciela i być zdolne np. do przerwania zabawy i zwrócenia uwagi na czynność zalecaną przez dorosłego.

·         Pamięć – dziecko powinno umieć celowo zapamiętać materiał. Sprawność zapamiętywania zależy od koncentracji uwagi – jeśli dziecko nie zwróci jej na określony cel, nie pozostanie on w pamięci trwałej.

·         Spostrzeganie wzrokowe (percepcja wzrokowa) – dziecko powinno dokonywać analizy i syntezy znaków graficznych:

Dziecko powinno spostrzegać, organizować i rozumieć otaczającą je rzeczywistość – czyli wyszukiwać różnice między obrazkami, układać puzzle, wyszukiwać figury geometryczne, z jakich składają się obiekty na obrazkach.

·         Spostrzeganie słuchowe (percepcja słuchowa) – dziecko powinno:

·         Myślenie dziecka powinno charakteryzować się możliwością operowania informacjami tak, by możliwe stało się rozumienie prostych pojęć, zasad i prawidłowości. Sześciolatek powinien być zdolny do wnioskowania przyczynowo-skutkowego i klasyfikowania obiektów do prostych kategorii pojęciowych.

·         Mowa powinna pełnić funkcję komunikatywną. Sześciolatek powinien porozumiewać się pełnymi zdaniami, mieć odpowiednio duży zasób słów i znać tyle pojęć, by rozumieć polecenia i komentarze nauczyciela oraz czytane teksty. Powinien prawidłowo wymawiać głoski, by je prawidłowo analizować i syntetyzować w procesie nauki pisania i czytania. W rozwijaniu tego aspektu gotowości szkolnej nieocenioną pomocą są wspólne lektury i rozmowy z dorosłymi. Dziecko powinno posługiwać się urozmaiconym słownictwem, analizować relacje przyczynowo-skutkowe, logicznie łączyć zdarzenia.

Od przyszłego pierwszaka oczekuje się częściowej znajomości liter i odczytywania prostych słów, różnicowania słuchowego: pierwszej i ostatniej głoski w wyrazie, rozkładania wyrazów na sylaby i składania sylab w całość, rozumienia króciutkiej treści – wysłuchanej lub samodzielnie odczytanej, znajomości kolorów, rozróżniania podstawowych figur geometrycznych, w tym koła, kwadratu, prostokąta, porównywania wielkości przedmiotów, ich wysokości, szerokości, długości, interpretowania wymiarów w kategoriach: duży, długi, gruby, wysoki, mały, krótki, cienki, niski itp. Oczekuje się od niego także formułowania wypowiedzi w postaci zdań pojedynczych, posługiwania się modyfikowanym zbiorem pojęć (np. pojazdy, owoce, warzywa), także tych czysto szkolnych: głoska, litera, sylaba, wyraz, zdanie, porównywania ich cech (pojazdy – poruszane siłą mięśni lub silnika, jeżdżą, latają, pływają), uogólniania na podstawie jednej, wspólnej własności (przybory szkolne – różne przedmioty wykorzystywane podczas lekcji), abstrahowania, czyli wyodrębniania jednej lub kilku kluczowych właściwości danego pojęcia (np. sylaby składają się z głosek, wyrazy składają się z sylab, zdania składają się z wyrazów). Pierwszak powinien także umieć przeliczać w zakresie 10, umieć dokładać (czyli dodawać) i zabierać (czyli odejmować), myśleć w oparciu o powiązania logiczne, koncentrować uwagę na kluczowych zadaniach oraz mieć motywację do pracy.

Emocje determinują funkcjonowanie dziecka. Zależą od środowiska, w którym dojrzewa, kształtują jego osobowość, nadają wymiar relacjom w grupie rówieśniczej i decydują o zachowaniach wobec innych ludzi, w tym o respektowaniu zasad. Uczucia pozytywne, takie jak zadowolenie, radość czy miłość, są stymulatorem prawidłowego rozwoju. Emocje wywołujące traumę, jak złość czy strach, zaburzają prawidłowe postrzeganie rzeczywistości i często bezpowrotnie upośledzają relacje międzyludzkie. Rozważając o wcześniejszy start edukacyjny dziecka, należy przyjrzeć się jego emocjom i sprawdzić, jak radzi sobie ono ze stresem.

U progu nauki szkolnej dziecko powinno:

      Zdolność i gotowość do liczenia – sprawne przeliczanie przedmiotów rzeczywistych oraz ich reprezentacji  symbolicznych (czyli obrazów, schematów), zdolność odróżniania prawidłowego liczenia od błędnego – wykrywania i korygowania pomyłek popełnianych w przeliczaniu przez inne osoby i siebie samego, umiejętność dodawania i odejmowania w zakresie 10 w pamięci lub na palcach.

     Operacyjne rozumowanie na poziomie konkretnym – zdolność uznawania stałości ilości nieciągłych, umiejętność spostrzegania równoliczności zbiorów, pomimo zmiany układu przestrzennego ich elementów – dziecko powinno rozumieć, że 10 kasztanów „w kupce” to tyle samo co 10 kasztanów ułożonych w rządek

      Zdolność do posługiwania się reprezentacjami symbolicznymi (cyfry, znaki) w odniesieniu do pojęć matematycznych,działań arytmetycznych i schematów graficznych

·         być odporne na stres,

·         rano wstawać, by przybyć punktualnie na lekcje,

·         przestrzegać szkolnego regulaminu funkcjonowania,

·         skupić się na lekcjach,

·         z uwagą słuchać poleceń,

·         precyzyjnie wykonywać zadania,

·         przyswajać wiele nowych informacji,

·         pamiętać o zadanych pracach domowych,

·         nauczyć się czegoś z dnia na dzień,

·         umieć mobilizować się po porażce,

·         podołać dużemu wysiłkowi fizycznemu,

·         szybko zaadaptować się w zespole rówieśniczym.

Wymaganiom tym sprosta dziecko będące na takim etapie rozwoju, w którym możliwa jest metamorfoza z przedszkolaka w ucznia. Nie wszystkie dzieci rozwijają się jednakowo, a o dojrzałości edukacyjnej nie zawsze decyduje fakt skończenia siedmiu czy sześciu lat. Wiek jest tylko umowną granicą między poszczególnymi okresami rozwojowymi, gdzie większość dzieci jest gotowych do rozpoczęcia nauki szkolnej.

Katarzyna Król-Mucharska